آدم جاهل كه گرفتار شك بدوى است هم از جانب خدا صلاحيت عذر دارد هم صلاحيت جعل بدل و هم صلاحيت جعل طريق و لذا : ممكن است كه يك موضوع نسبت به او دو حكم داشته باشد ، واقعى و ظاهرى و امّا نسبت به آدم عالم بايد بدانيد كه : چه علم تفصيلى داشته باشد به اينكه اين ظرف خمر است و چه علم اجمالى كه احدهما خمر است ، صلاحيت براى جعل عذر و يا بدل و . . . را ندارد و بايد به علمش عمل كند ، در نتيجه : كسى كه مىداند احد الإناءين خمر است و شارع به او فرموده : اجتنب عن الخمر ديگر نمىتواند به او بگويد : لا تجتنب عن الخمر ، اينكه قابل جمع نبوده و از جانب شارع صادر نمىشود . خلاصه اينكه : در آدم جاهل يك موضوع دو حكم ظاهرى و واقعى داشته باشد بلااشكال است ، لكن در آدم عالم اجتماع دو حكم روى يك موضوع واحد قابل قبول نبوده و تناقض است .